zaterdag 15 april 2017

Nieuwe fietsbruggen in Utrecht 2: Dafne Schippersbrug naar Leidse Rijn

De Dafne Schippersbrug is volgende enkele vrienden die 'aan de overkant' van het Amsterdam Rijnkanaal wonen zeer welkom, ook al zijn er al drie andere bruggen over het brede kanaal. Ze kunnen via een centraal fietspad door leidse Rijn makkelijker in het centrum van Utrecht komen. Twee scholen stonden er bij de entree: een werd elders opnieuw opgebouwd, de andere ter plekke met het fietspad er deels overheen. De oprit ligt nu ook wel half als speelplaats voor de kinderen. Toen ik er overheen reed was het allemaal nogal winderig, koud. Geen feestelijke foto's dus.


Ik ben doorgefietst richting Maximapark en kwam toen bij het Castellum hoge Woerd uit: een grote muur rondom een grasveld. Om een impressie te krijgen van het romeinse fort dat hier zo'n 1900 jaar geleden gestaan moet hebben. Met wachttoren en grondpatroon van de termen. Er ligt een prachtig geconserveerd schip in dat daar rond 190 gezonken moet zijn in een van de takken van de Kromme Rijn, toen een grote rivier en de noordgrens van het Romeinse Rijk. Zeer militair dus en goed georganiseerd. Ze hebben zo'n zeven romeinse schepen gevonden, maar dit no 1 is de mooiste. Het Maximapark heeft ook een soort muur, maar ze noemen het een pergola. Volgens vrienden die daar wonen is dat gigantisch duur geweest en is er nog niets gekomen van de belofte dat het helemaal in het groen zou gaan verdwijnen. Toch ook wel een leuke muur om iets middeleeuwse sfeer te scheppen in een nieuwbouwwijk. Er is trouwens langs de autoweg ook nog een kolossale muur. We leven dus toch nog mooi tussen de stdsmuren!
Nog meer 'bruggen'.  Een loopt over wat bij het station de herstelde Catharijnesingel moet wordt. Naast de grote rode walvis, een slank hotel, met gigantiscke rondingen. Alles is nog niet klaar maar we konden er al wel overheen lopen. Na zoveel jaren overleg, plannen en protesten, referendum dat terzijde werd gelegd nu komt er een suggestie van vooruitgang ronden Utrecht Centraal en Hoog Catharijne krijgt een betje vorm.

maandag 3 april 2017

Nieuwe Utrechtse fietsbruggen: 1. De RABO-brug en 'De Nieuwe Utrechtse Dom'

Wij wonen aan de natte kant van Utrecht, in het oostelijk gebied dat door militaire dromers en ingenieurs zou dienen als de Waterlinie. Verdedigingswerken dus tegen een vijand uit het oosten, alias de Duitsers. Maar de nieuwe bruggen liggen in het centrum en het westen. De eerste die onlangs klaar kwam is de RABO-brug, naast het centraal station. Waarom zo vlak bij de immense lange en brede stationshal nog zo'n brug moest komen is me niet helemaal helder, maar hij ligt er. Ik ging kijken en maakte enkele foto's.

Aan deze kant dus het nieuwe Utrecht waar al zo lang over gesproken werd. Boven de twee torens van het stadhuis, maar daarvoor de bouw voor een nieuw World Trade Centre. Onder de glitter van de RABO-bank. De opgang naar de nieuwe brug is hier nog maar moeilijk te zien.

Op de brug zelf kun je in de verte de Domtoren zien. Hier lijkt hij klein, maar hij blijft wel de hoogste en grootste kerktoren van Nederland, naast een gemutileerde en gehalveerde Domkerk.
Als je zo van deze brug naar de grote stationshal kijkt met de grote stadhuistoren er naast lijkt het wel alsof ze hier een nieuwe Dom voor Utrecht hebben gebouwd met een dito toren. Hieronder dus nog maar eens.

De VOC in het Rijksarchief

Musea komen er steeds meer bij. Bij de Koninklijke Bibliotheek is een letterkundig en een kinderbvoekenmuseum. Nu heeft ook het Nationaal Archief bij het centraal station van Den Haag ook een eigen museale ruimte. Er is een zeer boeiende verzameling neergezet van verhalen over de Verenigde Oostindische Compagnie. Allemaal nogal van de zonnige kant bekeken.
Ik zag bij het kindervoekenmuseum de ene na de andere schoolklas naar binnen gaan. Het leger staat hier natuurlijk ook wel, maar dan toch netjes opgepoetst.
Eerste opmerkelijk document was de brief die Prins Maurits schreef aan de Sultan van Atjeh met het verzoek om Frederick de Houtman vrij te laten. Een lange brief op mooi papier geschreven. In de internationale taal van die tijd, het Portugees. Het heeft geholpen, want na twee jaar gevangenschap kwam hij vrij en daarop stuurde de sultan zelfs een gezant naar Nederland. Die man, een Abdussamad, dus Dienaar van de Eeewige, werd in de abdijkerk van Middelburg begraven, plechtig en eervol.
Om het allemaal wat levendiger te maken waren er gesproken verhalen bij beelden die voor de gelegenheid gemaakt waren. Ik luisterde naar twee: die van de speculant Iasaac Le Maire, die al snel na de oprichting speculeerde met aandelen VOC en stevig verloor. Een heel mooi verhaal werd als een soort horospel gespeeld over Rijklof van Goens die de centrale positie van Batavia wilde opheffen, midden 17e eeuw en in plaats daarvan geheel Ceylon veroveren en Colombo tot de centrale bestuurs- en handelspost maken.
Was dit nou Le Maire of Rijklof van Goens? Ach, doet er eigenlijk toch niet meer toe: in kleding lijken ze toch wel erg op elkaar!

Djengis Khan als een veroveraar met een aardig karakter

Het Nationaal Militair Museum in Soesterberg is gelegen in een prachtig gebied, het oude vliegveld, omgeven door de heuvels van de Utrechtse Heuvelrug. Munitie-depots in het zand ingegraven. Nu een pronkjuweel voor de Nederlandse krijgsmacht, waar weinig kwaad wordt verteld over oorlog. Integendeel. Vaders komen er met zonen om naar vliegtuigen en tanks te kijken. Het is een duidelijk nationaal museum, maar deze lente is er ook wat ruimte gemaakt voor iets exotisch: de veroveringen van de Mongoolse krijgsheer Djengis en de dynastie die hij heeft gesticht. 'Het grootste rijk ooit!' heet het in ronkende reclametaal. Was het Britse koloniale rijk dan niet nog groter? Daar gaat het dus niet over.

Tussen het echte wapentuig een verzameling Boeddhistische vlaggen, zoals ook buiten al in groot getal te zien is. Meer de sfeer van ingetogen gebed dan van de krijgsman te paard. Afijn, we zagen Kublai Khan, de kleinzoon van Djengis Khan ook al uitvoerig in de serie over Marco Polo, als een ieuwsgierig man, die veel aandacht geeft aan zijn echtgenotes, maar meer nog aan mensen die hem wat nieuws vertellen, eerlijke en boeiende verhalen. Meer diplomaat dus dan krijgsheer.
In pracht en praal wordt achteraf nog eens reclame gemaakt voor kundige bestuurders en de veroveringen worden op de koop toe genomen.
Zij veroverden Baghdad in 1258, maar gingen even later ten onder aan de Mamelukken in 1260 bij de Goliath-bron; Ain Jalut. 25 jaar later gingen zij over tot de Islam, maar toen was het onheil voorde Arabische moslims al geschied en Baghdad en het kalifaat ten onder.
Aan de religieuze tolerantie en harmonie werd veel aandacht geschonken.
Zo her en der waren er nogal wat tulbanden te zien. Dit is een foto van een filmpje dat daar te zien was en vooral een vredelievend beeld schetste van de grote krijgsheren en bestuurders. De afbeelding lijkt heel veel op die van de jeugdige Mohammed die de Syrische monnik Bahira ontmoet, maar hier blijkt het toch echt te gaan om een ontmoeting van de Mongoolse heersers met een Arabische, of zeker moslim oude heer. De islamitische kunst komt duidelijk van deze gebieden. De Ilkhan hebben zich vooral in Iran gevestigd en ongeveer 1250-1350 daar een eigen rijk ontwikkeld.
De mooiste voorbeelden van die 'multiculturele maatschappij' is wel een set van religieuze voorwerpen, waar monnikenbellen naast kruisen staan. Even verderop ook Islamitische grafstenen. Mooie propaganda voor de goede kanten dus van de krijgsheren.



maandag 20 maart 2017

Broers Jansz over de profeet Mohammed, 1627

Voor het grote project CMR, Christian-Muslim Relations, a Bibliographical History, heb ik me weer even met een boek van Broer Jansz bemoeid. Broers Jansz was actief als boekdrukker, en schrijver in Amsterdam. Tot 1652 minstens. Hij wordt zelf geroemd als een initiator van de eerste krant in Nederland omdat hij oorlogsberichten, krnoniene schreef, die uiteindelijk in een soort krant zijn overgegaan. Meer vlot schrijver dan onderzoeker dus. Zijn zoon Joost Broersz publiceerde in 1641 de eerste Nederlandse Koranvertaling, overigens een bewerking van de Duitse vabn Schweigger. Islam verkocht toen ook en in 1627 publiceerde Broer Jansz een dubbel-boek: het leven van Mohammed en een overzicht van de Turkse dynastieke geschiedenis.
Een hele lange titel op het boekje in klein formaat en gedrukt in Gotische letter. Het zijn over Mohammed verhalen zoals Jacob van Maerlandt ze ook al opdiste. Dat Mohammed leerlingen van Nestorius was en meer van dit soort. Uitvoerig ook over de epilepsie waaraan Mohammed (net als volgens een aantal tegenstanders Franciscus van Assisi leed. Daarover ook een aangrijpende waar 'Koning' Mohammed vakt tot ontsteltenis van een dienaar.
Het meest curieuze verhaal, en nieuw voor mij, gaat over het sterven van Mohammed en zijn begrafenis. De kist zou in de 'kerk van Mekka' zijn neergezet, waar Mohammed als voorzieningen had getroffen, zodat de ijzeren kist door een magnetische rots naar boven werd getrokken. In de taal van het boek:

Het lijk werd bewaard tot de 12e dag want men vermoedde dat hij ten hemel zou opstijgen. Het begon te stinken en geen beweginge of beginsel sach van Hemel-Vaert of Oprijsinghe van [22] den Hemel: soo is het daer nae in een Yzeren kist/ tot Mecha in een heerlicke Kerck ghebracht. In het verhemelte van deze Kerck hadde de voorschreven Mahomet groote stucken van magneet-steenen heimelijck doen legghen/ opdat zijn ijsere Kist daer onder ghestelt zijnde/opwaerts getrokken zoude werden/ en alst gheschiede/ gheviel het oock alsoo/ dies het ghemeyn volck sulcx voor het wonderlickst van de Werelt/en een teken des Mahometsche heyligheyts hielden: hierom vaeren de verblinde Turcken noch hedendaeghs nae de stadt Mecha om tselfde te besichtighen…
Waar Broer Jansz dit verhaal  vandaan heeft gehaald weten we niet. Ook niet waar de afbeeldingen vandaan komen. Het boek werd in 1640 nog een herdrukt.

dinsdag 14 maart 2017

Hizmet in Den Haag: een ontspannen presentatie

Voor maandagmorgen 13 maart had Gürkan Celik een open bijeenkomst georganiseerd in NieuwsPoort, Den Haag met als doel om een verantwoord beeld van de Hizmet/Gülen beweging te geven. Ja, een beetje alsof je steeds maar weer opnieuw moet beginnen en er sinds de eerste Nederlandse conferentie in Rotterdam 22-3 November 2007 nog nauwelijks voortgang is gemaakt.  In 2009 verdedigde hij zijn dissertatie over Gülen en de beweging in Tilburg. Maar er blijf genoeg werk te doen om de beweging die 'zo moeilijk te vatten is' (aldus een van de aanwezigen) nader te beschrijven. Maar zo gaat het ook met algemene informatie over de Islam: sinds de jaren 1970 heb ik dat zelf ook gedaan en het niveau wordt niet beter, ook al is islam tegenwoordig wel een veelbesproken onderwerp.
Er is wel veel gebeurd rond de beweging: vorig jaar natuurlijk de coup, waardoor het ontmantelingsproces in Turkije nog versneld werd. Op de heenweg naar Den Haag was er een Ibrahim ///  in de auto, een Turkse man die zes jaar in Indonesië, Depok, op een Hizmet middelbare school had gewerkt. Docent Engels met een MA in politieke wetenschappen, die de laatste 3 jaar bij de Fatih Universiteit had gedoceerd en nu als asielzoeker in Nederland is sinds ongeveer drie maanden. En dan afgelopen weekend de rel rond bezoeken van twee Turkse ministers aan Nederland die door de regering Rutte verboden werden omdat ze teveel Erdogan-campagne kwamen maken.
Durtussendoor dus een heel nuchtere bijeenkomst, waarin vooreerst Prof. Johan Leman uit Leuven een aantal vragen over de Hizmet uiteenzette.
Gürkan Celik de grote organisator die zelf niet de vlammende speeches houdt, maar dat graag aan anderen overlaat!
Johan Leman was enige tijd de houder van de Gülen chair in Leuven. Hij was onder de indruk van de Amerikaanse mentaliteit en houding bij de Gülen-mensen van Turkse afkomst in de VS en hij benadrukte heel sterk dat Gúlen zelf is geëvolueerd, minder Turks en helemaal minder Ottomaans is geworden, meer wereldwijd. Daarentegen heeft Erdogan de banden met Qatar en met de Moslimbroeders aangehaald. Er is dus een structureel uit elkaar groeien gekomen en daarnaast zijn er incidenten geweest, zoals bij de Israël-flotilla, de Gezi demonstraties en de positie van de Koerden sinds 2015).  Eigenlijk is Gülen door Erdogan in het Westerse kamp gedrongen. Leman had hem gevraagd of er interreligieus gezongen kan worden, niet alleen in kerken, maar ook in moskeeën. 'Natuurlijk!' had hij gezegd. Hij vertelde ook over een christen die hem vertelde dat hij enthousiast was over de ideeën van Gülen, vooral zijn visie op dienstbaarheid. En daarom moslim wilde worden. 'Wat heb je dan tegen het christendom dat je moslim wilt worden?' Vroeg Gülen, die die religieuze verandering dus niet nodig vond.
1) Onderwijs in toewijding van 3-18 jaar. (Mij is opgevallen hoe veel mensen in de tienertijd geraakt worden door de Gülenbeweging. 2) Interreligieuze dialoog (ook buiten de drie Abrahamitische religies, zeker ook Boeddhisme en Hindoeïsme, maar geen atheïsme. Nog niet). 3) Re-think: algemene maatschappijkritiek, ook op de Hizmet-beweging zelf met niet-Hizmet intellectuelen.

Na Leman gaf ik zelf een korte reactie, waarin benadrukte dat we niet het onderzoek naar Hizmet moeten starten met de uitvallers, maar juist ook naar de motieven waarom en wanneer mensen zich er toe getrokken voelen. Dat kwam mooi naar voren in de drie hierboven die over hun eigen ervaringen vertelden. Links Belqin Kemaql Kocak uit Dordrecht, werkzaam in het Welzijnswerk, 26 jaar,  en die als 17-jarige wat ervaring wilde opdoen bij vrijwilligerswerk in huiswerkbegeleiding en via studentenhuizen. Het heeft haar zelf ook sterk bevoordeeld. Ze heeft ook wat in de politiek meegelopen en vond dat de Gülen-mensenprecies doen wat de participatie-wet ook wil. Zij is er dankbaar voor omdat zij er zelf ook veel voldoening en beter inizcht aan heeft overgehouden. Of dit nu Islam is? Zo'n etiket doet haar eigenlijk niet: het is gewoon goed dit te doen.
Midden hierboven Michel Aktan die na 9/11 nogal wat vragen kreeg van andere Nederlanders (hoewel hij zelf een wat gecompliceerde ouders had en niet alleen in Moslim-traditie stond): de visie van Gülen hielp hem om hierin een standpunt te vinden en de juiste vredelievende Islam te zien.
Derde, recht hierboven, is ICTer, ondernemer Adnan Kacmaz die ook rond zijn 17e ervaring kreeg met Hizmet, studentenhuizen, huiswerkbegeleiding. Hij durft nu zelf niet naar Turkije te gaan. Zijn kinderen vertellen thuis dat anderen zeggen dat ze op een 'terroristenschool' zitten.
 
Tenslotte: de rest van het publiek van zo'n 40 mensen. Dat waren grotendeels in interreligieuze dialoog geïnteresseerde mensen (naast wat oud-politici, ambassade-mensen e.d.) die betreurden dat Gúlen-mensen niet meedoen aan het Haagse Forum van Religies (maar in Rotterdam zijn ze juist weer zo actief!).
Deden Gülen-mensen mee aan de coup? Leman zei: deden er katholieken mee aan de coup van Pinochet tegen Allende in 1973? Zeker! Maar het was geen katholieke coup.

zaterdag 25 februari 2017

Maria in Utrecht

Het Catharijneconvent heeft een grote nieuwe tentoonstelling, die weer een publiekstrekker moet gaan worden. Over Maria. Ter voorbereiding aten wij met een goede vriendin in de ex-Oud-Katholieke Kerk Maria Minor, nu café Olivier. Van het interieur zijn een aantal elementen overgebleven die dit niet alleen een nostalgische tent maken, maar ook iets met wat religieuze heimwee.

Afijn, ook het Trappistenbier is gewild. Daaronder Willibrord die de dom al aan Jezus als wereldvorst aanbiedt en daarnaast Bonifacius met zijn bijbel doorstoken.
Een bijzondere afbeelding vond ik ook wel die hieronder. Het thema van de Boodschap aan Maria, met op de achtergrond een afbeelding van de zondeval, in kunst uit dezelfde tijd.
Ook de islamitische Maria kwam een her en der aan bod. Musea hebben niet het grote verhaal of dé boodschap, maar veel fragmenten. NHJu ook weer heel veel echte kunst, mooie verzamelingen volksdevotie ook. Levende religie hier geboden zonder veel dogmatiek.

De tentoonstelling begint zeer breed met allerlei moedergodinnen, de vrouw als  de grote Schepper. Dat komt zo her en der wel terug: dat naast de patriarchale elementen van Jodendom, Christendom en Islam, de Mariafiguur de milde, moederlijke of vrouwelijke kant bendarukt.

Als grapje staat er in de binnenhof voor aankomende bezoekers deze spiegel, met daarop Maria, met een bloembak in de hand en een veiligheidslamp op haar hoofd.
 Deze nogal uitgesproken naakte Maria, met de vagina stevig naar voren was nogal apart. We hadden zoiets al wel eens gezien in India, boven in de toegangen van een Krishna-tempel. Het bijschrift meldde hier dat het ook wel als afschrikking (van wat? wie?) bij Keltische kerken stond. inderdaad bijna krijgshaftig naakt, niet de bedeesde maagd die we vaker zien.
 Er was ook een zaaltje met persoonlijke impressies van bezoekers, op video opgenomen. Ik heb daar ook een kleine memorie ingesproken. Toen ik 12 jaar was, werd het dogma van Maria met lichaam-en-ziel-tenhemel-opgenomen  afgekondigd (1954).  Ik vond dat toen erg zielig voor Maria: zo helemaal alleen in die grote hemelzaal. Verder alleen Jezus, die het natuurlijk druk heeft, maar helemaal (nog) geen andere mensen. Maar deze Maria Hemelvaart is wel vrolijk: Maria wordt vooral door engelen opgehaald en welkom geheten.