zaterdag 3 december 2016

Turkije in Amsterdam

Op 15 November hield Gürkan Celik 'and friends' (vooral Tijl Sunier van de VU) een mooie dag in Amsterdam om de huidige situatie in Turkije te bespreken. Zo'n 15 lezingen en discussies in het sjieke gebouw van de Industriële Grote Club op Damplein 27: nog de sfeer van de grote fauteuils van rond 1900.
De morgenzitting werd goed (strak én vol humor) geleid door Meindert Fennema, die zelf even aangaf dat de Turken, anders dan de Marokkanen zo goed in Nederland integreerden omdat ze veel vertrouwen hadden in het lokale bestuur. Thomas von den Dunk gaf een overzicht over het Nederlandse integratiedebat, waar Bolkestein al eind jaren 1990 vond dat Turkije er niet bij hoorde (maar als EU commissaris gaf hij wel toe), wat dan door Fortuin en Wilders is voortgezet. Cyprus is nog een extra probleem bij dit alles.
Bill Park een Amerikaanse Turkije specialist prees Davutoglu als een goed architect voor buitenlandse relaties, maar moest in mei 2016 weg, want Erdogan heeft als motto The winner takes all! Dat kan eigenlijk niet. De economie van Turkije heeft ongeveer de grote van Nederland: You can't be a big country if your economy is like the Dutch. Probleem in de Turkse politiek is dat het allemaal zo aan personen gebonden is.
Joris van Bladel sprak vanuit de Russisch-Turkse relaties. Beide landen hebben een sterk nostalgisch gevoel. Zwakke landen geleid door sterke leiders.
Van links naar rechts: Spark, Thomas von den Dunk, Joost Lagendijk, Mennema + onbekende (Marc Guillet?)
Enkele opmerkingen van Joost Lagendijk: er is een drastische verandering aan de gang van een liberale democratie naar een strak gecontroleerde regering. Er is een politiek vier-stromenland met MHK nationalisten, Kemalisten, Koerden en dan de Erdogan-partij, AK. In de jaren 1990 waren er coalities die niet stabiel bleken, daar wil Erdogan dus niet aan. Veel rechters zaten bij MHP en samen met  de Gülen-mensen hebben zij de tol moeten betalen en zijn velen ontslagen. De AK Partij wil de enige woordvoerder voor nationale sentimenten zijn. Rond Erdogan is een culturs: hij wordt gezien als een God-given Messiah. 2023 is het magische jaar voor Erdogan. Dan wordt 100 jaar nieuw Turkije herdacht en moet de nieuwe Atatürk zijn glorie kunnen presenteren. De MHP gaat meehelpen om Erdogan een grootse presidentiële positie te geven.
In de middagzitting was Froukje Santing de voorzitter: de enige vrouw en dan nog niet eens als spreker (er waren wel nog een of twee vrouwen op de lijst, maar verhinderd). Naast Froukje zit Nico Landman die sprak over Diyanet als ondersteuning van Erdogan en instantie die bezig is to redefine the role of religion in Turkey. In 2012 heeft Diyanet een hadith-verzameling met commentaar gepubliceerd. Daarin staat over geloofsafval, dat de 'bekende hadith' moet gelezen worden als een geval van gewapend verzet tegen de regering, gepaard gaande met geloofsafval. Dan is de doodstraf nodig, maar niet in een simpel geval van geloofswisseling, want vrijheid van religie, zelfs change of religion is een onderdeel van de vrijheid van religie.
Nico Landman besprak wel het document tegen Gülen dat op een Diyanet-bespreking van 3-4 Augustus voorgesteld werd en aangenomen. Onder meer 20 stellingen tegen Gülen die zeer drastisch zijn! Door zijn interreligieuze contacten zou Gülen het geloof in één God absoluut gesteld hebben en het 2e zinnetje van de geloofsbelijdenis als onbelangrijk hebben beschouwd. Onbegrijpelijk als je ziet hoe Gülen zelf over de profeet schrijft. Maar het maakt Gülen dus wel als een soort afvallige!

Boeddha in het Tropenmuseum

KIT, het Koninklijk Instituut voor de Tropen is een paleis van het kolonialisme. Opgericht door oliebaronnen en heren van de suiker, de Delimagnaten, die na hun terugkeer in Nederland elkaar daar graag mochten zien, wat onderzoek lieten doen. Na 1950 werd het een centrum voor studie van ontwikkelingsprojecten en -processen. Nu de regering daarvoor de geldkraan heeft dichtgedraaid wordt er een andere bestemming voor hotel en gebouw gezocht. Het theater is gesloten, de bibliotheek is deels naar het KITLV gegaan, Leiden dus. In de monumentale grote zaal en bijgebouwen zijn altijd meerdere tentoonstellingen. Momenteel is er een mooi van de Boeddha.
Bij de trap naar boven, waar de tijdelijke Boeddhatentoonsteling begint, hangt al heel lang een (van meerdere) gipsafgitsels van de reliëfs van de Borobudur. Als ik me niet vergis zit de Boeddha hier (weer) onder de verlichtingsboom en wordt hij door mensen en wat geesten geëerd.
Veel van de afbeeldingen, klassiek en modern, gaan in op de belangrijke momenten van het leven van de Boeddha. Ik dacht eerst dat dit een moderne versie was van de nymhen die de duivel had gestuurd om de aandacht van de Boeddha van de juiste weg af te halen (zoiets dus als de bekoringen van de heilige Antonius Kluizenaar/Abt), maar het schijnt gewoon te gaan over westerse hipies die vanaf de jaren 1970 naar India trokken voor 'iets anders: verlichting of ontspanning'.

De grote japanse Boeddhabeelden uit Leiden waren er niet. Wel dit nieuwe hulsel rondom leegte: een modern Boeddha beeld.

Hier dan twee selfies: de Boeddha ligt in slapende houding achter ons te genieten van de wel wat overdreven sterke belichting. De onderste stelt linksonder een moderne goed communicerende Boeddha als DJ voor: zo zou hij het nu misschien doen (niet via de kloosterorde en één maaltijd per dag?) en ik ben zelf op die foto ook aardig overbelicht!

dinsdag 22 november 2016

Een facelift voor Maria of toch: De Maria numquam satis? Of: Kan het ook een beetje minder?

Er is een oud adagium, nog in het Latijn; De Maria numquam satis: vrij vertaald: over Maria kan het nooit genoeg/ te gek zijn! Er zijn zoveel afbeeldingen, teksten over haar, zovele titels in de litanie. Koningin van ... alle volkeren vindt een groep nu in Amsterdam. Ze was in de 18e eeuw al koningin van Polen.
In de Janskerk van Utrecht is er een Adventsproject, waarin als thema wordt gezien; Maria als degene die de kunst van het (ver)wachten verstaat. Die gevoel heeft voor het Heilige, die de wijsheid draagt en baart, de woorden bewaart in haar hart. Maria ook als tegendraadse kracht, als bron van onverzettelijkheid en recht ... Rondzwervend op de wegen, hoogzwanger op zoek naar onderdak, een asielzoekster. Die haar zoon inspireert en ziet opgroeien tot een groot man. Inspiratiebron voor alle Malal's. Maria de Dwaze Moeder, die samen met de Argentijnse moeders zoekt naar haar zoon. Een Maria voor alle vrouwen.
Daar komt 18 December een theater-zangvoorstelling voor in de Janskerk, door onder meer Elly Zuiderveld (van Elly en Rikkert!).
Ik ga zeker kijken. Maar eerst moet ik nog even afkikken (met schilder Max Ernst) van die oude Maria, anders lukt die nieuwe zeker niet. Dat gaat in vijf punten.
1. Allereerst die maagd: wonderbaarlijke IVF met die raarste zin uit het Te Deum. Qui non horruisti virginis uterum. Waar Jezus wordt geprezen omdat hij 9 maanden wachttijd in de baarmoeder van Maria wilde doorbrengen (Moslims hebben dat tot ten hoogste twee uur teruggebracht, maar toch!). Dat moet toch wellicht toch eerst uit ons collectief denken.
2. Dan Efese 431: dat rare concilie waar Maria wordt uitgeroepen tot Moeder van God (en zo dus 'haar eigen schepper heeft gebaard', tu quae genuisti tuum sanctum genitorem staat het in de Antifoon Alma Redemptoris Mater). De Nestorianen zijn daar in de ban gedaan en ook de moslims die hen in dit opzicht hebben gevolgd.
3. Ook 1853 een uitspraak van de Paus: dat Maria gevrijwaard is van de erfzonde, dus niet iets heeft wat verder van alle gewone mensen is. Zij is dus geen gewoon mens meer.
4. Een dogma uit 1953 dat Maria met Lichaam en Ziel in de hemel is opgenomen. Dat vond ik als kind erg zielig: zit zij in die kolossale hemelruimte, alleen met Jezus en zichzelf. Alle andere stoelen (nog) leeg. Nog geen leuke hemel.
5. De nieuwste hobby: Maria Koningin van alle Volkeren in het Amsterdamse afgekondigd zo in de jaren  1945-1989. Omdat Maria de moeder is van Jezus komt er van hem als Verlosser niets als ook niet haar 'aandeel' wordt erkend.
Moeten we deze pijnpunten maar laten zitten en aan een Nieuwe Maria beginnen? Of is er toch een beetje therapie om aan die oude Maria te ontkomen. Zeker heeft de nadruk op maagdelijkheid geholpen aan de moeilijke omgang van christelijke theologie met sex. Al heeft dat natuurlijk ook met de algemene gnostische invloed te maken (Manicheïsme). Afijn dat moet dus wel uitgezuiverd worden. Maar de mooie oude schilderijen en muziek, ja dat moet wel blijven!

zondag 20 november 2016

Minimalisme van Max Reger (opus 138)

Wij zongen onlangs met leden van het Janskoor bij een begrafenis voor een man die incidenteel ook bij ons had gezongen. Hij wilde zo graag dat het Ruht wohl, ihr heiligen Gebeine uit de Johannes  Passion van Bach gezongen zou worden. Een mooi slot na dat ontroerende Es ist volbracht.. Ook al stierf Jezus vrij jong (deze man was 63 geworden, wat wij ook nog niet zo oud en voltooid vinden).
Andere keuze van hem was Max Reger opus 138
Des Mensch lebt und bestehet
nur eine kleine Zeit
und alle Welt vergehet
mit ihrer Herrlichkeit.
Es ist nur Einer ewig und an allem Enden
und wir sind in seinen Händen.

Ik vond het toen een beetje mager: kon er geen dankbaarheid bij? Vreugde? In de Dominicus zongen we gisteren Psalm 139 (Verzameld Liedboek blz. 138-141). Die mag wel bij mijn begrafenis.
Iedere regel daarvan lees je anders in dat perspectief. Vooral het slot:
Ik ben toch niet op een doodlopende weg
Leid mij voort op de weg van uw dage..
Voor het In Paradisum deducant te Angeli heb ik zelf al een mooie icoon gemaakt. Een vriendelijke Michael. Hij is nog niet klaar, maar komt er aan! Alvast een voorproefje.
Ook mooi bij een (mijn) begrafenis te zingen is Verzameld Liedboek  766
Op mijn levenslange reizen ..
nog een leven zal ik reizen
nooit meer zonder reisgenoot..

Dan nog Verzameld Liedboek 648:
Niemand heeft u ooit gezien
vrede en een nieuwe wereld
en de dood zal niet meer zijn.


En natuurlijk bij de kaarsen ontsteken:
Als alles duister is, ontsteek dan een licht in ons dat nooit meer dooft..

En bij weggaan mag  Laudate omnes gentes...

zaterdag 19 november 2016

Sint Maarten

De maand begon met Allerheiligen/Allerzielen, dan kwam Sint Maarten. Dit jaar wat heftiger omdat het 1700 geleden is dat de heilige stierf in Tours. 11e van de 11e dus. Er was een prachtige informele kinderoptocht in Amsterdam, Watergraafsmeer. In de Janskerk vier weken lang preken over het levensverhaal van de man (naast  de Jacobusbrief), in de Dom een prachtige opera Martine-Martinus, maar het begon op de zaterdag voor het feest (nu dus op 5 November) met een Martinusparade vanaf het Domplein.


Het centrum is een prachtige Martinus op paard. Boven staat hij in het daglicht, maar in de avond ziet het er als de onderste afbeelding uit. Er zijn allerlei engelen, ridders, wel een 300 kinderen met lampionnen, een fanfare, een kolossale draak. Prachtig gezicht zo rond 18.00 op het oude Domplein (even vergeten dat we daar op een ingevallen kerk staan).
Voor ons was het hoogtepunt zeker de opvoering van de opera Martine-Martinus. Het verhaal draaide rond Martinus die als een succesvol soldaat/bestuurder de stilte en eenzaamheid van een kerk zoekt voor meditatie, maar toch een zwerveling die ter plekke sterft moet genezen.
Daarnaast is er een verhaal van een meisje dat haar moeder verloren heeft en daar helemaal weg van is. Ze is keepster in een voetbalelftal, waar ze stond te dromen, denkend aan haar moeder, maar toen de belangrijkste penalty kan houden. Haar teamgenoten vinden dat een wonder. Ze komt in de kerk, praat met een schoonmaakster, die een sjaal van haar moeder vindt, zodoende heeft Martine haar evenwicht weer gevonden en is de geest van Martinus ook over haar vaardig. Dankzij het tekstboekje konden we het verhaal ook nog goed volgen.
De opstelling in de Dom was gesloten: aan drie zijden zat er publiek, tot een hoge tribune voor het orgel, zodat die imposante kerk zelfs gezellig en cosy werd. Niet meteen een populaire musical, maar een mooi werk voor die oude Martinus!

zondag 6 november 2016

Allerzielen

In deze maand zie we hoe enkele religieuze gewoontes worden ingebouwd in een seculiere wereld. Alllerzielen, Sint Maarten en Sinterklaas zijn er voorbeelden van.
Radio en TV besteedden veel aandacht aan dodenherdenkingen, kaarsjes opsteken voor je geliefden. In de zoveel jaren lange Janskerk (en ook in de Dom) waren er kleine lichtjes voor de overleden. Wat licht en rust dus, dat is de enige zekerheid die we hebben. Er kwam zelfs een glossy uit over de dood. Niet veel soeps.
In de kapel van het Barbarakerkhof werd een ingetogen dienst gehouden met een sopraan die vooral zong over Ruhe, Stille. De pastor (van katholieken huize) liet een icoon zien van een stille Christus (of eigenlijk een engel). Daarbij het verhaal over de joodse gewoonten om in ieder geval bij het horen van bericht van overlijden meteen naar het sterfhuis te gaan en vooral stil te zijn. We hoeven niet zo van die grote woorden over de dood te zeggen. Het mag en soms moet het in stilte.
Met onze buurvrouw bezochten wij twee van de drie graven die wij op het Barbarakerkhof konden vinden. Hieronder die van Wiollem Aantjes en mijn oud-collega Anton Houtepen. Dat van onze betreurde organist Mark van Kuilenburg konden we niet zo makkelijk in het donker terugvinden. Heeft wel wat dat avondbezoek aan een kerkhof, alsof je cihter bij die overledenen bent die nog niet helemaal weg zijn.


maandag 31 oktober 2016

Cemil Sajinöz over of eigenlijk: tegen Gülen

Sahinöz is geboren in 1981 in Halle. Studeerde sociologie en is doktorand in de theologie: op weg naar een academisch proefschrift? Hij heeft het tijdschrift Ayasofya opgericht dat hij zelf uitgeeft, online. Hij is ook voorzitter van WIR: Vereniging voor de studie van Wissenschaft, Integration und Religion. Hij is voorzitter van de gemeenschap van Nursi-kenners in Duitsland en voorzitter van de moslim-gemeenschappen van Bielefeld. Een soort voorzitter annex ZZPer dus. Zijn website www.misawa.de prijst het tijdschrift en een grote serie boeken aan.
Ik zag een boek langskomen dat afgelopen maand verscheen: 116 blz., kleine pagine, veel spatie, met allerlei kwaad over de Gülen-beweging. Via amazon.de kreeg ik dat voor € 6.90 en dat noem ik nog eens een echt Wirtschaftwunderi!
Het begint met de discussie over het geboortejaar. Dat is 1941, maar 10 November 1938 wordt ook naar voren geschoven, omdat Kemal Atatürk op die dag stierf en toen zou dus zijn grote tegenstander, de nieuwe mahdi of verlosser  van de eindtijd geboren zijn.
Op blz. 7-8 vermeldt hij een voorval uit 1955-6, toen Gülen op de madrasah zat in Kursunlu. Hij zou zijn leraar Sadi Mazlumoglu bij de politie hebben aangegeven als Atatürk-tegenstander en daaropp werd Gülen van die madrasah verwijderd.
Maar in de jaren 1960 kreeg hij vooral in Izmir veel aanhang omdat hij prachtig kon preken.
Blz. 12-40 is een vrij lang deel over de vraag of hij bij de Nuris-beweging hoort. Volgens dit boek heeft hij wel een aantal ideeën van Nursi gebruikt, maar noemt hij de grote meester niet, ook al hoorde hij in 1971 wel bij een groep mensen die gevangen werden gezet omdat ze Risale-i-Nur lezers waren. Maar toen was Gülen laf en zei dat hij maar een deel van dit omvangrijke werk had gelezen, alleen als predikant niet als aanhanger. Twintig dagen voor zijn dood zou Nursi, die Gulen nooit ontmoet heeft, gewaarschuwd hebben voor de jonge predikant. Gülen was ook niet op de begrafenis van Nursi (stierf 23 maart 1960).
Er zijn twee grote verschillen tussen beide mannen: Nursi hield zich buiten de politiek en kende geen hierarchische organisatie. Gülen is er vanaf 1960 al op uit om de staat over te nemen en kent een strike hierarchie van allerlei imams (blz. 56). Maar omdat de beweging niet transparant en open is, kan hij daar geen goede bewijzen en vooral geen namen voor geven. Blz. 95-100 gaat over de staasgreep van 15 Juli. Luitenant Levent Türkan zou in zijn verhoor de Gülen beweging stevig hebben aangeklaad. Verder zijn deze pagina's een treurige lijst van wat er allemaal is verboden, vastgezet en ontslagen sinds die datum. Herhaaldelijk wordt vermeld dat aan de VS om uitlevering van Gülen is gevraagd. Niet vermeld wordt dat dit verzoek als sinds 2014 door de VS is afgewezen. Het is een triest boekje, dat symbool staat voor de gespletenheid van de Turkse natie, ook buiten het moederland.