dinsdag 22 augustus 2017

Een tsunami aan nieuwe musea? Oostmarsum en Ton Schulten

Tussen 1860 en 1940 zijn er in Nederland ongeveer 800 nieuwe katholieke kerken gebouwd. Veel ervan als kathedralen. Dank Pierre Cuypers, Tepe en vele anderen.Nu blijkt dat toch teveel te zijn geweest en dus zoekt men andere bestemmingen.
Nu lijken we in een hoos (of 'tsunami') aan nieuwe musea te zitten. Wij waren onlangs al in Gorssel, Ruurlo moeten we nog gaan zien.  Via een vriendin kwamen we in Ootmarsum terecht, waar de succesvoplle schilder Ton Schulten in twee gebouwen verkoopgalerieën heeft en in een heel mooie overzichtelijke nieuwbouw zijn eigen werk tentoonstelt (en verkoopt! De handel zit er hier goed in).
Heel anders van stijl dan de gewone huizen in Ootmarsum, maar watgrootte betreft pastten ze er wel heel mooi in.
We waren naar Ootmarsum gegaan omdat Wilna Wierenga hem kende als schilder, illustrator bij teksten van Jurjen Beumer en Anselm Grün. Het zijn vooral landschappen, in kleine vlakken geschilderd. Ze deden me denken aan de overgangswerken van Piet Mondriaan die via het schilderen van landschappen tot zijn abstracte werken is gekomen. Bij Schulten zijn het steeds landschappen gebleven.
Wilna Wierenga had er ooit bij een preek enkele uitgezocht waar een weg duidelijk in voorkwam en was verder in de overweging gegaan over het thema van de weg.
Hier een impressie van de tentoonstelling. Omdat de schilderijen nogal wat kleur en opzet van de afbeelding op elkaar lijken, is het wel aardig dat er ook nogal wat beelden van andere kunstenaars in het museum zijn opgenomen.
Je kon de afbeeldingen goedkoop krijgen als servetjes, placemats, als kopieën, in zeefdrukken en ook als unieke schilderijen: voor iedere portemonnaie wel wat.
Er waren ook nogal wat gedichten van Achterhoeker Willem Wilnink bij de schilderijen te zien. Een mooie promotie van het oosten van ons land dus.
Ik sprak er ook over met Tessel Pollmann, die na een lange tijd bij Vrij Nederland ook bij de monumentenzorg heeft gewerkt. Daar was een project om Ootmarsum tot beschermd dorpsgezicht te maken. Er waren tegenstanders die zeiden: 'Dan komen er toeristen en dus galerieën en verdwijnt de bakker, de slager en de fietsenmaker uit het centrum, voor die galerieën, musea en de eetgelegenheden.' Dat was dus duidelijk in Ootmarsum gebeurd: wel een mooi stadje gebleven, eigenlijk mooier nog geworden, maar ja, authentiek blijven dat valt niet mee.  Mooie dag.

Gareth Jenkins over Fethullah Gülen

Het nieuwe weekblad de kanttekening, editie van 19-25 augustis 2017 heeft een mooi interview met Gareth Jenkins, een Engelse journalist die al een jaar of 30 in Turkije woont en als zeer goed ingevoerd wordt beschouwd. 4 van de 16 bladzijden van deze editie zijn aan dit interview besteed. Opmerkelijk is dat Jenkins een aantal zeer kritische, zelfs uitgesproken negatieve opmerkingen plaatst over Fethullah Gülen, terwijl de kanttekening toch door Gülen-mensen wordt gemaakt en uitgegeven.
Een eerste verwijt betreft de intellectuele kwaliteit van het werk van Gülen: "Ze bevatten veel emotie, maar weinig intellect. Hij wordt dan ook niet serieus genomen door islamkenners in landen als Saoedi-Arabië en Egypte." Gülen is inderdaad geen originele denker, hij is een popularisator, is sterk in de mobilisering van mensen voor idealen, maar is geen criticus van sjarie'a zoals Abdullahi an-Na'im, geen filosoof als Iqbal of Nasr Hamid Abu Zaid. Hij kent de geschiedenis van de westerse filosofie niet als Tariq Ramadan. Maar hij heeft de mystieke en ethische kant van de traditionele islam wel in praktische uiteenzettingen aan moderne goed opgeleide Turken weten te bieden.



Hierboven de mooi tekening van Frans Kalb.  Fethullah Gülen zwaait 'zijn mensen' uit naar Europa met een boodschap van patrticipatie, goed onderwijs en dialoog.

Een tweede verwijt is dat pas in december 2013 Gülen-mensen met aanvallen op de omgeving van Erdogan zijn begonnen vanwege corruptie-zaken.

‘Ja, de corruptiebeschuldigingen zijn grotendeels waar, maar de timing van het naar buiten brengen van het bewijs is merkwaardig. Gülenisten deden dat namelijk als reactie op de toen nog relatief milde maatregelen van Erdogan tegen hun groeiende invloed, zoals enkele kleinschalige zuiveringen. Dus op het moment dat hun relatie met Erdogan verslechterde, probeerden ze hem af te zetten middels corruptieonthullingen. Dat toont aan dat ze niet oprecht waren. Als ze oprecht waren hadden ze het corruptiebewijs eerder naar buiten gebracht, niet nadat ze op slechte voet kwamen te staan met Erdogan.' 
Inderdaad het is geen gemakkelijke scheiding geweest tussen de twee, die elkaar sinds 2003 hadden gevonden, zij het nooit helemaal van harte en zeker niet exclusief, niet aan elkaar uitgeleverd.

Een derde opmerking gaat over het 'gebrek aan opvolgers'. Aldus Jenkins:  '
‘Maar Gülen is geen Karl Marx of zo, wiens boeken bijna anderhalve eeuw na zijn dood nog vele mensen over heel de wereld beïnvloeden. Na zijn dood zal de beweging verbrokkelen en op den duur volledig verdwijnen. Misschien niet tijdens mijn leven, maar dat de beweging zal ophouden te bestaan, is onvermijdelijk. Een andere reden daarvoor is de zwakke finantiële situatie van de beweging.' Inderdaad: Gülen heeft geen solide beweging opgericht, maar hizmet als beweging is los en kan in onderdelen wellicht nog een tijd doorleven, juist in de scholen die er wereldwijd zijn en vooral het grote aantal in Amerika kan ervoor zorgen dat de Amerikaanse tak een heel eigen leven zal gaan leiden. En om de persoon van Fethullah Gülen hoefde het nooit te gaan. Ook de inspiratie van hizmet en de krant Zaman Today gaat nu nog mooi door in dekanttekening. En ze zijn ook niet te beroerd om kritische stemmen helder en zonder beknotting aan het woord te laten. Lees dat weekblad!

zondag 13 augustus 2017

De eerlijke maar wat gewrongen psalmen van Lloyd Haft

We waren vandaag in de Dominicuskerk van Amsterdam en weer raak: verrassende thema's en preek. Bettine Siertsema (docent Nederlandse bij VU, dissertatie over religieuze vragen van mensen in concentratiekampen uit 1940-5) gaf korte toelichtingen bij drie psalmbewerking van Lloyd Haft, een Amerikaan die in Nederland woont en in het Nederlands gedichten maakt.
Ernesto Cardenal schreef zijn Psalmen achter prikkeldraad, Oosterhuis heeft zijn Psalmen ook vrij geschreven. Er zijn er nog vele anderen. Dit was ook erg mooi. God is de ziende, hij kijkt naar de wereld en ons, is er zo dus bij, betrokken, maar lost (helaas?) lang niet altijd op, integendeel nogal eens. Ik moet er meer van gaan lezen. hieronder een voorbeeld van die psalm van mijn heerder is de Heer..

 Psalm 23
Mij weet de ziende,
kent mijn gebreken.
Door velden van woekering
ritselt zijn vrede;
de stroom die hij meeziet
spiegelt zijn rust.
Langs rotsen als waarheden
leest hij mijn hart bij elkaar:
ik hoor bij hem.
Al ga ik door het dal
dat de dood overschaduwt,
ik vrees geen verwijdering
want u weet mee;
in uw verlengde weet ik mij.
Bij u wordt dat
wat voor mij ligt
tot maal;
de hekelaar die bij mij is
belet uw aandacht niet, u houdt
mijn hoofd op:
de beker aan mijn lippen.
Waarlijk ik zal gaan
in licht en verbinding alle dagen
want waar ik leef, zal wonen
een ziende in eeuwigheid.

Heilige boom in Lier

Als we naar België gaan, is het meestal om zeer goede vrienden te bezoeken in Hoeilaert, ten zuiden van Brussel, net voordat dit gebied Franstalig gaat worden. Om daar te komen moet je van de ring Brussel af bij het plaatsje Jezuseik, al zeer lang een bedevaartplaats. Onze vrienden brachten ons ook al in de momunemtale kerk van Halle, waar midden in de doopkapel helemaal vóór in de kerk de wortels zichtbaar zijn van de heilige eik waar de christelijke kerk op gebouwd werd.
Nu stopten wij onderweg in Lier, mooi stadje, aan een romantische rivier gelegen, met een grote Gummaruskerk en nogal wat oude kapellen, mooie grote markt met belfort, gotisch Vleeshuis.

Boven links een deel vande zeer grote Gummarus kerk, rechts een deel van een oude kapel. Gummarus was een kluizenaar uit de vroege 8e eeuw.  Hij zaagde een boom om die hem in de weg stond. De eigenaar kwam zijn beklag doen en Gummarus plantte de tak weer op de stam en het wonder van de heling was geschied! Zodoende wordt hij met een boom afgebeeld.
Nakijkend op internet, onder meer via https://nl.wikipedia.org/wiki/Boomheiligdom vertelt men van hem dat de staf brak, maar weer één geheel werd. Gummarus was kluizenaar geworden omdat zijn vrouw nogal ruziezoekend en onaardig was. Hij wordt aanbeden tegen beenbreuken en ook tegen echtbreuk.

In de kerk nog een mooie afbeelding met de boom erbij (eerder dan de staf, die elders wel weer naar voren komt). De prachtige jubé  of doksaal (afsluiting van koor voor de clerus van de leken) stamt uit 1539, dus toen de reformatie al stevig was begonnen. Duur maar onnodig geschenk van wie? Van iemand die zijn vrouw weer terug kreeg? Vrouwe die haar man terugvond? Hoe mooi zijn de verhalen erbij!

woensdag 2 augustus 2017

MORE

Deze week kwamen wij in Gorssel terecht, waar we MORE zagen, het Museum of Realistic Art. Geen abstracte kunst maar dus echte mensen nageschilderd, of dode vissen, of kapotte standbeelden uit de Grieks-Romeinse tijd (Willink). Iemand had zelfs al meer dan 4000 zelfportretten gemaakt, waarvan er een 100 te zien waren. Allemaal erg verschillend, dus kun je je afvragen wat 'realistisch' nu echt betekent, maar wel mooi om te zien.
Gorssel had een stadhuis, een burgemeester, wethouders: was dus een eigen gemeente. Dat is nu Lochum geworden, dus was het gemeentehuis over. Dat is mooi gerestaureerd en een vele malen grotere ruime en lichte kunsthal is er achter gebouwd met een grote parkeerplaats die om 13.00 al helemaal vol stond. Succes dus.

De plaatsing van het gebouw is niet zo spectaculair als Voorlinden in de duinen van Wassenaar, maar het is wel een heerlijk gebouw om een tijdje in rond te lopen. De mooiste foto van de vast collectie komt niet van de mooie schilderijen van Willink, Charley Toorop, Pyke Koch en andere 'realisten' maar van dat mooie houten beeld, dat af en toe met het hoofd links en rechts gaat kijken.
Er was op de bovenverdieping een speciale overzichtstentoonstelling van Herman Gordijn, die afgelopen mei is overleden, op 85 jarige leeftijd. Op de film die er ook is (het museum volgt de traditionele patronen van de Nederlandse musea: vast-tijdelijk, groot restaurant, mooie trappen, catalogus en filmpjes over de kunstenaars, goede parkeergelegenheid), zagen we de 85-jarige nog steeds druk bezig met het verwerken van zijn objecten. Ga dus gewoon maar door met werken en de kwaliteit van het latere werk is niet minder.


 
Gordijn houdt niet van het klassieke ideaal van jeugdige schoonheid. Zijn vrouwenfiguren zijn in die zin zelfs uiterst lelijk. Hij wil huid schilderen, waaraan juist zoveel van belevenis te zien is. Oudere huid heeft al heel wat meer meegemaakt. Travestieten komen nogal veel voor een omdraaien van de rollen. Boven staan Arnon Grunberg die een prostituee draagt, bijna eruit ziende als een monstrum-monstrans, stralend dat dus wel.
De drie gratieën: hoppelende mannen van toch al zekere leeftijd en postuur: parodie, zoals zij huppelen op die bloemen.
En dan in zijn laatste werk, de rollen helemaal omgedraaid. Duidelijke refo-dames met de juiste hoedjes bekijken een stevig geschapen heer op pumps, bij de Anmsterdamse grachten. Verrukkelijke tentoonstelling!

maandag 31 juli 2017

Het Wiel van Bassa

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is nu in een proces om Unesco World Heritage te worden. Van 1650 ontstaan als militaire plannenmakerij werd het vanaf 1990 langzaam iets van vrije tijd en cultuur. Nederland heeft niet zo veel kastelen als Frankrijk of Duitsland, maar er zijn er nu ineens een 50-60 bijgekomen. En de gemeenten maar plannen maken, restaureren, bijbouwen, festivals er in zetten.
De Diefdijk stamt uit de 13 eeuw: om Holland en vooral dus de Alblasserwaard te beschermen tegen water van de Betuwe. Toen kwam het gebied van de vijf Heeren van Vianen teveel onder water te staan en werd er her en der wat waterafvor geregeld. Nu staat hij als een meetlat voor de waterlinie tussen Lek en Linge. Een kolossale doorbraak creëerde in 1573 (midden in de opstand tegen Spanje dus) het 13 ha grote Wiel van Bassa.
Rond het Wiel van Bassa liggen grote huizen met fraai onderhouden tuinen. Verder op de dijk zie je links grote boerderijen. Na een keerpunt van de wandeling richting Acquoiseweg werd het steeds stiller en rustiger. Prachtige bloemen. We graslanden, maar ook veel riet en allerlei bloemen. Veel waters ook. Wij liepen langs aan Culemborgse Vaart, waar we op een gegeven moment over heen gingen via een pontje.



Leuk verkeersbordje is hier ontworpen voor dit doe-het-zelf-pontje.

dinsdag 25 juli 2017

Armoede

In de zomermaanden juli en augustus houdt de Janskerk in Utrecht een serie diensten waarbij de spiritualiteit van de grote westerse kloosterorden centraal staat. Begonnen bij de Benedictijnen, volgden de Norbertijnen, dan Franciscanen en komende zondag de Clarissen. Dan Augustijnen en nog wat.
Dat de kloosters het momenteel erg slecht doen en nog eerder dan de gewone kerken met sluiting zijn begonnen doet er nu kennelijk even niet toe: steeds wordt er positief gezocht naar inspiratie. Benedictus blijkt een groot manager te zijn geweest met veel inspraak voor de gewone man in het klooster, oog voor de menselijke kanten. Zo ook Augustinus want zijn regel kwam als enige aan bod bij de Norbertijnen.
Komende zondag over Clara, volgelingen van Franciscus van Assisi. Zijn kwam ook van rijke ouders en heeft stevig gevochten voor 'het privilege van de armoede'. Wie daar intreedt moet de (eventuele) bezittingen overdragen aan de armen. Weg en je bent er van af!
Bij de voorbereiding voor de dienst waren er twee stromingen: de ene zag armoede vooral als iets dat bestreden moet worden en de radicale armoede dus als een bijdrage daarvoor. Dat is ook te zien in de bundel Zangen van Zoeken en Zien (ZZZ): in de index van thema's staat daar bij armoede: zie onrecht.
Als lezing in de dienst komt Lucas 18:18-27 over de rijke jonge man die het allemaal radicaal goed wil doen en van Jezus de aansporing krijgt om zijn bezit aan de armen te geven. Ja, dat was te veel 'want hij had nogal wat' en het is dus voo een rijke net zo moeilijk om de hemel binnen te gaan als voor een kameel om door de poort 'oog van de naald' te gaan. De keuze viel nu toch op een tekening van de heavy loaded camel, waarbij de kameel onder de last sowieso bezwijkt als symbool voor die andere interpretatie. De Franciscaanse armoede is er niet vooral om de maatschappij in een eerlijker gemeenschap om te zetten door armoede te bestrijden. Maar vooral om mensen van hun te veel aan spullen af te helpen waaronder ze bezwijken. Armoede wordt op zich gezocht als een schat waarmee men Hem verwerft door Wie alles uit het niets is gemaakt, zoals Clara schrijft aan de ook al gefortuneerde Agnes van Bohemen, zus van de koning die in Praag ook zo'n klooster van armoede heeft opgericht.